Avrupa Patent Ofisi Teknik Temyiz Kurulu 5 Aralık tarihinde bitki ve hayvan yetiştirmeye yönelik patent istemlerinin reddi için kullanılan Avrupa Sözleşmesi (EPC)'nin uygulanmasına dair yönetmelik maddesinin (28(2)) EPC’nin 53(b) maddesine aykırı olduğuna karar verdi. Karar bu türden istemlere patent verilmesini önleyen bir kuralın ortadan kalkması anlamına geliyor. Bu kararın teyidiyle yetiştirmesi biyolojik işlem içeren bir ürünün patentlenmesi mümkün hale gelebilecek.
Avrupa’da bitki çeşitleri veya hayvan ırkları ile bitki veya
hayvan üretimine yönelik esas olarak biyolojik işlemler EPC’nin 53(b) maddesi
kapsamında patentlenebilir sayılmıyorlar. Bu yasağın kapsamı ve etkisi, 20
yıldan fazla süredir tartışmalı durumda ve EPO’nun Genişletilmiş Temyiz Kurulu
yıllar içinde bu konuyu açıklağa kavuşturmayı amaçlayan birkaç karar aldı. Bunların
en önemlisi 2015 yılında verilen “Brokoli ve Domatesler II” adlı karardı. Kararda
“esasen bitkilerin üretimi için biyolojik süreçler Madde 53 (b)'ye göre
patentlenemez olmakla birlikte, bu süreçlerden çıkan ürünlerin onları üretmek
için kullanılan sürecin patent verilemez olması nedeniyle patente uygun
olmadıkları söylenemez” denmişti. Bu kararla, yenilik ve buluş basamağı gibi
patent verilebilirlik koşullarının sağlanması kaydıyla, biyoteknolojik
araçların aksine, “geleneksel” yetiştirme ile elde edilen bitkilerin veya
hayvanların patentlenebilir oldukları kabul edilmişti.
Bu karar bitki yetiştiricilerinin ve bunlardan etkilenen
bazı Avrupa ulusal hükümetlerinin tepkisini çekmişti. Kararı takiben, yetiştirme
amaçlı bitki genomuna erişim konusunda endişelenen bitki yetiştiricileri Avrupa
Birliği nezdinde değişim için lobi faaliyetinde bulunmuş ve bunun sonucunda
Avrupa Komisyonu 2016’da bir genelge yayınlamış ve bu genelgeyle uyumlu olarak
Avrupa Patent Ofisi İdare Konseyi (her ne kadar AB organı olmasa da) 28(2) maddesini
(“Esas olarak biyolojik bir süreçle münhasıran elde edilen bitkiler veya
hayvanlar için Avrupa patentleri verilemez”) 2017 yılında uygulama
yönetmeliğine eklemişti. Bu değişiklik CRISPR/Cas teknolojisi gibi yeni
yetiştirme teknikleri (NBT'ler) de dahil olmak üzere biyoteknolojik araçlarla
elde edilen bitkileri etkilememekle birlikte, yetiştirme yoluyla elde edilen
bir bitkinin patent elde etmesini neredeyse imkansız hale getirmişti. O
tarihten bu yana da söz konusu yönetmelik değişikliği tartışma konusu olmuştu.
EPO’nun Teknik Temyiz Kurulu’nun 28(2) maddesinin EPC’ye
aykırılık nedeniyle iptal etmesi yetiştirme ile elde edilen bitkilerin belirli
şartları altında patentlenebilir olmasını mümkün kılan “Brokoli ve Domatesler II” kararlarını tekrardan uygulanabilir kılması bakımından önemli görülüyor. Ancak
kararın sonuçlarının tam olarak ne olacağını şimdiden söylemek zor; zira
EPO’nun uygulamaları ve bitki yetiştiricilerinin bu karar karşısındaki lobi
faaliyetleri bir süreliğine daha konuyu tartışmalı kılacağa benziyor.
